بیشتر مهاجرانی که به کانادا می‌رسند، علاوه بر وسایل زندگی، دارایی‌هایی هم در ایران جا می‌گذارند: خانه، زمین، حساب بانکی، سهام، خودرو یا سهم شراکت. نخستین بهار پس از ورود و با فرارسیدن فصل مالیات، پرسشی پیش می‌آید که بسیاری انتظارش را ندارند: آیا این دارایی‌ها باید به سازمان درآمد کانادا (CRA) اعلام شوند؟ پاسخ کوتاه این است که قواعد اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا به تاریخ ورود شما، نوع دارایی و ارزش آن بستگی دارد. ارتکاب اشتباه در این موضوع می‌تواند هم جریمه به دنبال داشته باشد و هم در فروش بعدی دارایی، مالیات بیشتری بر شما تحمیل کند. این راهنمای اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهد که در سال اول چه چیزی را، چه زمانی و چگونه باید گزارش کنید.
این متن اطلاعات عمومی است و جایگزین مشورت با حسابدار یا مشاور مالیاتی مجاز نیست. قواعد و آستانه‌ها ممکن است تغییر کنند، پس پیش از ثبت اظهارنامه آن‌ها را با قوانین و مقررات CRA مطابقت دهید.
مالیات کانادا از چه روزی شامل شما می‌شود؟
مالیات‌دهی در کانادا بر اساس «اقامت مالیاتی» است، نه صرفاً وضعیت مهاجرت. به گفته CRA، برای بیشتر تازه‌واردان اقامت مالیاتی از نخستین روزی شروع می‌شود که در کانادا ساکن می‌شوند. عواملی مثل داشتن خانه، همسر یا فرزند در کانادا و پیوندهای ثانویه مانند گواهینامه، حساب بانکی و بیمه درمانی استان در این تشخیص نقش دارند. از همین تاریخ، درآمد جهانی شما مشمول مالیات کانادا می‌شود؛ یعنی اجاره خانه‌ای در ایران، سود بانکی یا درآمد کسب‌وکار در آنجا هم به همان اندازه درآمد کانادایی است.
برعکس، درآمدی که پیش از ورود در خارج از کانادا کسب کرده‌اید مشمول مالیات کانادا نمی‌شود. با این حال برای دریافت برخی کمک‌های دولتی ممکن است لازم باشد آن را در «اظهار درآمد پیش از اقامت» بیاورید. مبالغ خارجی باید با نرخ بانک مرکزی کانادا در روز دریافت به دلار کانادا تبدیل شوند. برای ارزهایی که بانک مرکزی کانادا نرخ آن‌ها را منتشر نمی‌کند، از یک منبع معتبر و ثابت استفاده کنید و آن را در سوابق خود یادداشت نمایید.
مهاجران سال اول مالیات: چه کسی باید اظهارنامه بدهد؟
بر اساس راهنمای CRA، اگر در سال ۲۰۲۵ وارد کانادا شده باشید، اظهارنامه سال ۲۰۲۵ تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ سررسید دارد و کسانی که درآمد کسب‌وکار دارند تا ۱۵ ژوئن فرصت دارند. اظهارنامه سال ورود «جزئی» (part-year) است، یعنی فقط از روز اقامت به بعد را شامل می‌شود. اگر در سال ورود درآمد قابل‌توجهی ندارید، ثبت اظهارنامه ممکن است الزامی نباشد، اما ثبت آن برای دریافت کمک‌هزینه‌های فرزند و اعتبار مالیاتی GST معمولاً ضروری است و پایه سوابق مالیاتی شما را هم می‌سازد. به همین دلیل بهتر است در بحث مهاجران سال اول مالیات، اظهارنامه را حتی در صورت درآمد پایین بدهید.
ارزش روز ورود: مفهوم کلیدی در اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا
در قانون مالیات کانادا دارایی‌هایی که پیش از اقامت داشته‌اید در تاریخ ورود «خریداری‌شده با قیمت بازار» محسوب می‌شوند. این قاعده در منابع تخصصی به «deemed acquisition» معروف است و مفهوم ساده‌ای دارد: بهای تمام‌شده مالیاتی دارایی شما در کانادا، قیمت روز ورود است، نه قیمتی که سال‌ها پیش در ایران پرداخته‌اید. نتیجه عملی آن است که اگر سال‌ها بعد خانه یا زمین را بفروشید، مالیات کانادا فقط بر افزایش ارزش پس از ورود محاسبه می‌شود و رشد ارزشی قبل از ورود مشمول مالیات کانادا نیست.
برای نمونه، فرض کنید در روز ورود ارزش بازار ملکی معادل ۲۰۰ هزار دلار کانادا بوده و چند سال بعد آن را ۲۶۰ هزار دلار می‌فروشید. سود مشمول مالیات کانادا حدود ۶۰ هزار دلار است، نه تفاضل با قیمت خرید اولیه. اما این حق را فقط زمانی می‌توانید اثبات کنید که ارزش روز ورود را مستند کرده باشید. به همین دلیل مهم‌ترین گام در اعلام دارایی خارج، ثبت ارزش هر دارایی در تاریخ ورود است که شامل گزارش کارشناس رسمی دادگستری، قولنامه یا برآورد مشاور املاک می‌شود و برای حساب بانکی، گردش حساب همان روز است. این مدارک را بدون محدودیت زمانی نگه دارید، چون ممکن است ده سال بعد، و در هنگام فروش، به آن‌ها نیاز داشته باشید.
اعلام دارایی خارج: فرم T1135 برای اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا
کانادا برای دارایی‌های خارجی فرم جداگانه‌ای دارد: فرم T1135 کانادا. طبق اطلاعات CRA که از منابع تخصصی نقل شده، اگر مجموع بهای تمام‌شده «دارایی خارجی مشخص‌شده» شما در هر زمان از سال از ۱۰۰ هزار دلار کانادا بیشتر شود، باید این فرم را همراه اظهارنامه ارسال کنید. دارایی‌هایی که معمولاً شامل می‌شوند عبارت‌اند از حساب بانکی خارجی، سهام و اوراق قرضه خارجی، ملک اجاره‌ای خارجی و سهام شرکت‌های خارجی. در مقابل، دارایی با کاربری شخصی، حساب‌های ثبت‌شده کانادایی مثل RRSP و TFSA و صندوق‌های سرمایه‌گذاری کانادایی در این شمارش نمی‌آیند.
در سال ورود، بهای تمام‌شده دارایی‌هایی که قبلاً داشته‌اید معمولاً همان ارزش روز ورود است. بنابراین حتی اگر در ایران بهای خرید پایین بوده، شاید ارزش روز ورود آن‌ها به‌تنهایی از آستانه ۱۰۰ هزار دلار بگذرد. حدس زدن کافی نیست؛ ابتدا ارزش هر دارایی را به دلار کانادا حساب کنید و جمع بزنید. اگر جمع بیش از ۱۰۰ هزار دلار شد، فرم لازم است و باید برای هر دارایی کشور، نوع دارایی و بهای تمام‌شده را بنویسید.
عدم ارسال به‌موقع این فرم پیامد مالی دارد. بر پایه همان منبع، جریمه تأخیر ۲۵ دلار در روز است، با حداقل ۱۰۰ و حداکثر ۲٬۵۰۰ دلار در سال. اگر CRA تشخیص دهد که عمداً یا با بی‌توجهی شدید اعلام نشده، جریمه می‌تواند ماهانه ۵۰۰ دلار با سقف ۱۲ هزار دلار در سال و ۵ درصد بهای دارایی باشد. این جریمه‌ها ربطی به میزان مالیات ندارد و حتی اگر مالیاتی بدهکار نباشید، قابل اعمال است.
آیا خانه ایران را باید به CRA اعلام کنم؟
پاسخ به این پرسش به نحوه استفاده از خانه بستگی دارد. اگر خانه یا آپارتمان برای استفاده شخصی خانواده نگهداری می‌شود و اجاره داده نشده، طبق قاعده «دارایی با کاربری شخصی»، معمولاً جزو دارایی‌های خارجی مشخص‌شده که در T1135 گزارش می‌شوند نیست. اما اگر آن را اجاره داده‌اید یا آن را به‌عنوان سرمایه نگه می‌دارید، T1135 مطرح می‌شود و اجاره‌ای که دریافت می‌کنید هم درآمد مشمول مالیات کانادا است.
اما «لازم نبودن T1135» به معنای نادیده گرفتن ملک نیست. حتی خانه شخصی هم در تاریخ ورود دارای ارزش بازار است که باید ثبت شود، چون هنگام فروش به آن نیاز خواهید داشت. همچنین در فروش، مالیات سود سرمایه‌ای ممکن است مطرح شود و فقط در صورتی که ملک را به‌عنوان اقامتگاه اصلی خود معرفی کرده و شرایط مربوط را داشته باشید، ممکن است از معافیت اقامتگاه اصلی استفاده کنید. این بخش پیچیده است و اگر ملک را نگه داشته‌اید یا قصد فروشش را دارید، با حسابدار صحبت کنید. در هر حال، پاسخ درباره دارایی ایران برای CRA این است که خانه شخصی لزوماً در T1135 نمی‌آید، اما ارزش آن در روز ورود حتماً باید مستند شود.
حساب بانکی، سهام و خودرو در اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا
حساب بانکی خارجی، به‌عنوان بخشی از دارایی ایران برای CRA، از دارایی‌هایی است که معمولاً در شمارش آستانه ۱۰۰ هزار دلار می‌آید. موجودی هر حساب را در روز ورود به دلار کانادا تبدیل کنید و بیشترین مبلغی را که در طول سال در مجموع حساب‌ها داشته‌اید در نظر بگیرید، نه فقط مبلغ پایان سال. سود حساب‌های خارجی پس از ورود درآمد مشمول مالیات است. در این خصوص حتما درباره مالیات انتقال پول به کانادا اطلاعات کسب کنید. سهام و شراکت در شرکت‌ها هم همین رفتار را دارند به این شکل که ارزش روز ورود، پایه محاسبه است و سود تقسیمی پس از ورود باید اعلام شود. خودرو و وسایل شخصی معمولاً با کاربری شخصی شناخته می‌شوند و در T1135 نمی‌آیند.
مالیات پرداخت‌شده در ایران و اعتبار مالیات خارجی
در اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا، اگر برای درآمدی که پس از ورود در خارج کسب کرده‌اید در آنجا مالیات داده‌اید، می‌توانید از «اعتبار مالیات خارجی» استفاده کنید تا مالیات دوگانه نپردازید. این اعتبار در فرم T2209 محاسبه می‌شود و سقف آن به مالیات کانادایی همان درآمد محدود است. مدارک پرداخت مالیات خارجی را نگه دارید و ترجمه رسمی آن‌ها را در صورت نیاز آماده کنید. درباره اینکه معاهده مالیاتی مشخصی میان کانادا و کشور مبدأ وجود دارد یا نه، از مشاور مالیاتی بپرسید و فرض نکنید که معاهده است.
اشتباهات رایج در اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا
رایج‌ترین اشتباه این فکر است که پول و ملک خارج از کانادا به CRA ربطی ندارد. درآمد جهانی از روز ورود مشمول مالیات است. اشتباه دوم نگرفتن ارزش‌گذاری دارایی ایران برای CRA در روز ورود است که بعدها اثبات آن بسیار دشوار می‌شود. اشتباه سوم جمع نزدن دارایی‌ها برای آستانه ۱۰۰ هزار دلار است؛ بسیاری فقط ملک را می‌شمارند و حساب بانکی و سهام را فراموش می‌کنند. اشتباه چهارم ثبت نکردن اجاره ملک است. و اشتباه پنجم این تصور است که اگر سال اول اعلام نشود، می‌توان بعداً بی‌هزینه جبران کرد. اگر در گذشته گزارشی را از قلم انداخته‌اید، «برنامه افشای داوطلبانه» (VDP) ممکن است جریمه را کم یا حذف کند، به شرط آنکه پیش از آغاز بررسی CRA و به‌صورت داوطلبانه باشد.
جمع‌بندی
برای اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا، ابتدا تاریخ ورود و اقامت مالیاتی خود را مشخص کنید، سپس ارزش بازار همه دارایی‌ها را در همان روز ثبت و به دلار کانادا تبدیل نمایید. اگر مجموع دارایی‌های خارجی مشمول از ۱۰۰ هزار دلار کانادا بیشتر شد، فرم T1135 را ارسال کنید؛ خانه شخصی معمولاً در این فرم نمی‌آید، اما ملک اجاره‌ای را باید در این فرم آورد. درآمد جهانی از روز ورود مشمول مالیات کانادا است و مالیات خارجی را می‌توان با اعتبار مالیات خارجی جبران کرد. نکته اصلی در مبحث مهاجران سال اول مالیات این است که مستندسازی روز ورود، هم اکنون هزینه‌ای اندک دارد و در آینده پاداش بزرگی خواهد داشت. اگر درباره اعلام دارایی خارج مطمئن نیستید، پیش از مهلت اظهارنامه با حسابدار مجاز یا مشاور مالی مشورت کنید.
سؤالات متداول درباره اعلام دارایی ایران مهاجران کانادا
درآمد جهانی از روز ورود، اعم از اجاره، سود بانکی، سود سهام و درآمد کسب‌وکار در خارج باید در اظهارنامه بیاید. علاوه بر این، اگر بهای تمام‌شده مجموع دارایی‌های خارجی مشخص‌شده، شامل حساب بانکی خارجی، سهام، شراکت و ملک اجاره‌ای، در هر زمان از سال بیش از ۱۰۰ هزار دلار کانادا شود، فرم T1135 لازم است. دارایی با کاربری شخصی، مثل خانه شخصی و خودرو، معمولاً در این فرم نمی‌آید، اما ارزش آن در روز ورود را بهتر است مستند کنید.
اگر خانه فقط برای استفاده شخصی است و اجاره داده نشده، معمولاً لازم نیست آن را در فرم T1135 بیاورید. اگر اجاره داده شده یا به‌عنوان سرمایه نگهداری می‌شود، باید در T1135 وارد شود و درآمد اجاره هم اعلام شود. در هر دو حالت، ارزش بازار آن را در روز ورود ثبت و نگهداری کنید، چون مبنای محاسبه سود هنگام فروش در آینده است.